Hồ sông Quao - vẻ đẹp đại ngàn ở Phan Thiết

17:01 |
Cách thành phố Phan Thiết khoảng 20 km, nằm ngay dưới chân đèo Gia Bắc nối Lâm Đồng và Bình Thuận, hồ sông Quao mang một vẻ đẹp hoang sơ quyến rũ.

 Con đường nhựa dẫn vào hồ sông Quao. Được khởi công xây dựng từ 09/1988, đến tháng 09/1997 mới hoàn thành, hồ sông Quao có nhiệm vụ điều tiết nước cho vùng nông nghiệp Hàm Thuận Bắc và cung cấp nước sinh hoạt cho thành phố Phan Thiết.
Con đường nhựa dẫn vào hồ sông Quao. Được khởi công xây dựng từ tháng 9/1988, đến tháng 9/1997 mới hoàn thành, hồ sông Quao có nhiệm vụ điều tiết nước cho vùng nông nghiệp Hàm Thuận Bắc và cung cấp nước sinh hoạt cho thành phố Phan Thiết.
Những con kênh dẫn nước từ hồ sông Quao, nhánh thẳng cung cấp nước cho thành phố Phan Thiết, nhánh ngang chạy vòng quanh núi, mang nguồn sống đến cho những ruộng lúa và vườn thanh long của huyện.
Những con kênh dẫn nước từ hồ sông Quao. Nhánh thẳng cung cấp nước cho thành phố Phan Thiết, nhánh ngang chạy vòng quanh núi, mang nguồn sống đến cho những ruộng lúa và vườn thanh long của huyện.
Lòng hồ rất rộng với mênh mông mây nước xanh một màu.
Lòng hồ rất rộng với mênh mông mây nước một màu xanh.
 Bờ đập cũng là con đường dẫn vào chân núi với hệ động thực vật phong phú.
Bờ đập cũng là con đường dẫn vào chân núi với hệ động thực vật phong phú.
Đến hồ sông Quao vào những tháng cuối năm, bạn có cơ hội chiêm ngưỡng những khu rừng đang độ thay lá, rất nhiều màu sắc.
Đến hồ sông Quao vào những tháng cuối năm, bạn có cơ hội chiêm ngưỡng những khu rừng đang độ thay lá, rất nhiều màu sắc.
Một góc nhỏ êm đềm bên hồ, với chiếc thyền nhỏ đánh cá của người dân địa phương.
Một góc nhỏ êm đềm bên hồ, với chiếc thuyền nhỏ đánh cá của người dân địa phương.
Dừng chân bên hồ vào một ngày trong xanh, tận hưởng sự yên bình và hít thở không khí trong lành, bạn không khỏi cảm thấy như đang ở vùng cao nguyên lộng gió.
Dừng chân bên hồ vào một ngày trong xanh, tận hưởng sự yên bình và hít thở không khí trong lành, bạn không khỏi cảm thấy như đang ở vùng cao nguyên lộng gió.
Phía xa xa là “ngôi nhà” đặt các thiết bị đo lường thông số của hồ.
Phía xa xa là “ngôi nhà” đặt các thiết bị đo lường thông số của hồ.
“Ngôi nhà” này từ lâu đã được xem như biểu tượng của huyện Hàm Thuận Bắc.
“Ngôi nhà” này từ lâu đã được xem như biểu tượng của huyện Hàm Thuận Bắc.
Cửa đập chính – công trình mang lại ý nghĩa to lớn, giúp nền nông nghiệp Hàm Thuận Bắc “thay da đổi thịt”.
Cửa đập chính của công trình mang lại ý nghĩa to lớn, giúp nền nông nghiệp Hàm Thuận Bắc “thay da đổi thịt”.
Quang cảnh nhìn từ đập chính.
Quang cảnh nhìn từ đập chính.
Một góc lãng mạn bên gốc cổ thụ bên hồ, trong khuôn viên khu đập chính.
Một góc lãng mạn bên gốc cổ thụ bên hồ, trong khuôn viên khu đập chính.
Từ bờ đập, có những con đường rợp bóng cây, dẫn thẳng xuống hồ.
Từ bờ đập, có những con đường rợp bóng cây, dẫn thẳng xuống hồ.
 Đứng ở khu đập chính, một lần nữa, bạn có tầm nhìn khá tốt về phía bên kia hồ. Ghé thăm hồ sông Quao, bạn đừng quên dành chút thời gian leo lên ngọn núi ngay bên hồ, từ đây, phóng tầm mắt ra cả một vùng đồng bằng rộng lớn xung quanh, cảm nhận được vẻ yên bình của vùng đất.
Đứng ở khu đập chính, một lần nữa, bạn có tầm nhìn khá tốt về phía bên kia hồ. Ghé thăm hồ sông Quao, bạn đừng quên dành chút thời gian leo lên ngọn núi ngay bên hồ, từ đây, phóng tầm mắt ra cả một vùng đồng bằng rộng lớn xung quanh, cảm nhận được vẻ yên bình của vùng đất.
Con kênh dẫn nước về Phan Thiết nhìn từ trên cao.
Con kênh dẫn nước về Phan Thiết nhìn từ trên cao.
Mang ý nghĩa về mặt nông nghiệp nhiều hơn là du lịch, hồ sông Quao dường như cách xa cuộc sống ồn ào nhộn nhịp, cứ âm thầm lặng yên nằm soi bóng núi. Có dịp về Phan Thiết, hãy một lần ghé đến nơi này để cảm nhận sự bình an trong tâm hồn bạn nhé.
Mang ý nghĩa về mặt nông nghiệp nhiều hơn là du lịch, hồ sông Quao dường như cách xa cuộc sống ồn ào nhộn nhịp, cứ âm thầm lặng yên nằm soi bóng núi. Có dịp về Phan Thiết, hãy một lần ghé đến nơi này để cảm nhận sự bình an trong tâm hồn.

HƯƠNG VỊ QUÊ NHÀ: BÁNH ĐÚC

20:01 |

Bánh đúc
Bánh đúc 
Ngày nay, sau bao thăng trầm của lịch sử bánh đúc vẫn rất đỗi gần gũi, thân thiết với mỗi người.

Bánh đúc được làm từ gạo tẻ trắng, phải là những hạt gạo tẻ đều đều, không pha lẫn với những hạt gạo khác. Gạo đem giã thành bột, rây cho nhỏ, rồi ủ kỹ để qua đêm cho bột nở đều.

Thứ nguyên liệu không thể thiếu khi làm bánh đúc là nước vôi. Lấy một hòn vôi bằng quả cà pháo, bỏ vào nước cho tan, đánh đều, để lắng rồi gạn lấy nước trong.
Bột gạo trộn với nước vôi trong, đổ vào nồi quấy nấu cho chín. Thứ bột khi đã chín thì có thể chế biến thành nhiều dạng, đổ ra lá chuối thành từng tảng, đổ ra đĩa, có thể làm nhiều tầng hình tròn, tầng dưới có đường kính rộng hơn tầng trên, thành hình cái tháp chín lớp. Chợ Giang Đình (huyện Nghi Xuân - Hà Tĩnh - quê hương Nguyễn Du) có bánh đúc chín lớp bày bán quanh năm.

Vào những ngày giỗ, ngày Tết, bánh được làm cầu kỳ hơn là mua thêm thịt lợn nạc, băm nhỏ, rim chín, thái nhỏ hành lá, đổ lẫn vào nồi bánh khi còn ở trên bếp. Bột chín đổ ra thành bánh đúc có nhân thịt, hành, có nơi người ta cho đậu phộng vào nấu cùng để có bánh đúc đậu.

Người ta khoái ăn bánh đúc chấm với nước mắm cáy, nước mắm cua đồng pha với chanh, ớt hoặc chấm tương. Ăn miếng bánh mềm dẻo trong miệng, người ta thấy hương vị thân quen của bột gạo ngon, vị đậm gần gũi của thịt, vị mặn, chua, cay của gia vị. Bánh ngon là bánh dẻo, không ướt, không khô, không bị "khê". Làm bánh đúc cũng đòi hỏi nhiều công sức và kinh nghiệm, quan trọng nhất là chọn gạo và ủ bột.

Ngày nay, nhiều gia đình còn dùng bánh đúc chay thay cơm, không đòi hỏi phải có nhiều thức ăn mà vẫn thấy ngon, no bụng, rẻ tiền. Ở quê nhà, vào ngày giỗ, ngày Tết mỗi nhà đều bỏ ra một ngày, hì hục chọn gạo, xay bột, làm bánh. Một ngày đó, mỗi người trong gia đình, trong thôn xóm thật đầm ấm thân tình bên những câu chuyện làm ăn, chuyện gia đình, chuyện chăn nuôi, trồng trọt.
                                                                                                                                                       




Mật mía Văn Giang và kẹo lạc chợ Gôi

19:43 |
Chợ Gôi ở xã Sơn Hòa, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh có tự bao giờ? Câu hỏi thật khó và cũng chưa thể có câu trả lời đầy đủ.

Cái tên nôm “Gôi” còn được dùng để chỉ địa danh của nhiều nơi khác ở Việt Nam. Tỉnh Nam Định có núi Gôi, ga Gôi và cả… chợ Gôi nữa. Ca dao nói về chợ Viềng ở Nam Định có câu: “…Mồng bốn chơi chợ Quả Linh. Mồng năm chợ Trình, mồng sáu chợ Gôi…”. Lại còn có chợ Gôi ở xứ Kinh Bắc ven sông Đuống, chợ Gôi của Hà Đông trước kia, nay thuộc Hà Nội nữa …. Có điều chắc chắn là chợ Gôi ở xã Sơn Hòa ngày nay lấy tên của Kẻ Gôi xưa kia làm tên chợ. Kẻ Gôi cùng với các vùng lân cận như Kẻ Trúa, Kẻ Trảy, Kẻ Đọng, Kẻ E, Kẻ Sét… là những làng cổ đã có lịch sử hàng ngàn năm. Khi những địa danh Việt cổ của các Kẻ này được đổi tên ghi vào văn tự Hán thành các giáp, về sau là các thôn (làng) như Bạch Sơn, Hàm Lại, Lệ Định, Xuân Trì, Ninh Xá… cùng thuộc tổng An Ấp (nay là 6 xã Sơn Hòa, Sơn Ninh, Sơn Thịnh, Sơn An, Sơn Lễ và Sơn Tiến thuộc huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh) thì các tên nôm đều biến mất, duy chỉ còn Kẻ Gôi vẫn còn được giữ lại địa danh “Gôi” trong tên làng là Gôi Mỹ.Về sau làng Gôi Mỹ và làng Bình Hòa hợp lại thành xã Mỹ Hòa. Xã Mỹ Hòa sau đó lại được đổi tên thành xã Sơn Hòa ngày nay. Kẻ Gôi biến mất trong tên gọi đơn vị hành chính hiện nay nhưng chợ Gôi thì vẫn còn tên gọi như từ thuở khai sinh người Việt cổ ở đây đã đặt tên cho nó vậy. Chợ Gôi là một trong các chợ cổ nổi tiếng của Đức Thọ, Hương Sơn mà một vế đối cổ còn ghi lại: “Thượng, Hạ, Gôi, Choi, Nầm. Trị, Phố”. Trước năm 1945, tại khu vực họp chợ còn có đình của hàng tổng, tức là trung tâm hành chính của tổng An Ấp gồm cả 6 xã kể trên thuộc vùng hạ Hương Sơn nằm bên tả ngạn sông Ngàn Phố, và được gọi là đình Chợ Gôi. Như vậy, trước khi có đình, tức là trước khi có đơn vị hành chính là tổng An Ấp và làng Gôi Mỹ, thì đã có chợ Gôi. Ngày nay, chợ Gôi cũng là chợ phiên lớn nhất của vùng này, còn chợ Trùa ở Sơn Lễ, chợ Cơn Bàng họp chiều (nay không còn), chợ Cồn Bại họp đêm (nay cũng không còn) ở Sơn Thịnh chỉ là chợ xép so với chợ Gôi.
Hình ảnh chợ Gôi 
Họp cách nhật vào ngày lẻ theo âm lịch nhưng lúc nào chợ Gôi cũng đầy ắp các thứ thực phẩm, hoa quả địa phương, các loại hàng hóa, nông lâm sản và luôn nườm nượp người đi chợ. Không chỉ có người dân trong 6 xã nói trên, mà cả bà con từ các xã vùng thượng Hương Sơn như Sơn Bằng, Sơn Thủy, Sơn Trung… hoặc bên hữu ngạn sông Ngàn Phố như Sơn Hà, Sơn Mỹ, Sơn Châu…. và cả những “ngài bên tê”, tức là những người dân của các xã thuộc Nam Đàn, Thanh Chương, Hưng Nguyên ở phía bên kia của dãy núi Thiên Nhận hầu như phiên nào cũng vượt Truông Thành, Truông Mèn, Khe Su…sang mua các sản vật của chợ Gôi. Còn những “ngài dới Thượng, dới Hạ”, tức là dân các xã nằm hai bên bờ sông La thuộc huyện Đức Thọ như Đức Trường, Đức Sơn, Đức Phong, Đức Yên… thì đem các loại hàng tạp hóa, vải lụa lên bày bán. Thậm chí, cá bể (hải sản), ruốc (mắm tôm) từ cửa Sót, Cửa Nhượng, Cửa Lò, nồi bù (nồi đất nung) từ Yên Thành cũng đến được chợ Gôi, trước kia được chở bằng gánh chạy bộ, nay thì thồ bằng xe máy và có khi bằng xe tải nhẹ. Bên cạnh các thứ nông sản phong phú của đất vườn Hương Sơn như cau, trầu, chè xanh, mít, chuối, cam, bưởi, đậu, lạc… thì chợ Gôi còn có nhiều thứ đặc sản nổi tiếng như thịt dê thui, bánh gói ấp, bánh đúc làm bằng gạo ré đỏ ăn với bánh độ làm bằng đỗ xanh (bánh đúc bánh độ, ai chộ cụng sèm) là một câu vè mà các bà các chị đi chợ Gôi thường kể, bún lá chấm ruốc, bánh phỏng, bánh tráng quạt than, bánh mướt, kẹo lạc chặt… Bánh gói ấp được làm bằng bột gạo ré đỏ nhào với nước vôi trong, từng viên bột được nặn bằng quả cau đặt vào mảnh lá chuối cắt hình vuông. Cho ít hành tăm đập dập, thoa mỡ lên và chập hai viên bột vào nhau đem hấp chín là có bánh. Bánh gói ấp là một loại bánh đặc sản của chợ Gôi, có vị đậm và thơm mùi hành mỡ, màu đỏ sẫm như màu rượu vang rất hấp dẫn, bánh khá dai và chắc chứ không mềm và nhão như bánh gói, bánh đúc, lại rất rẻ. Các bà các o đi chợ thường mua hàng chục bánh mang về làm quà cho trẻ. Chẳng biết có phải do hai viên bột đặt trên hai mẩu lá chuối ấp vào nhau nên bánh được gọi là bánh gói ấp hay không, thế nhưng bánh gói ấp chợ Gôi đã đi vào âm nhạc với những ca từ da diết: “Bao đời bánh Ấp chợ Gôi. Tiếng đồn chi, để muôn nơi tìm về” hay như “Nhớ bến nước chợ Gôi vai gầy áo mẹ. Mỗi sớm về bánh Ấp tỏa hương quê” trong ca khúc “Về đi anh” của nhạc sĩ Trịnh Chung. Còn quán thịt dê bà Đào ở chợ Gôi thì ngày nào cũng đông đúc thực khách từ các thị trấn Phố Châu, Đức Thọ, thị xã Hồng Lĩnh và cả từ thành phố Vinh. Nhiều đoàn khách Hà Nội nhân đi nghỉ mát ở bãi biển Cửa Lò, bãi biển Xuân Thành cũng đánh xe ô tô lên chợ Gôi để được thưởng thức món dê thui ở quán bà Đào và tìm mua các thứ kẹo bánh đặc sản chợ Gôi mang về Hà Nội làm quà cho người thân. Trong các loại bánh kẹo được bày bán ở chợ Gôi thì kẹo lạc là thứ kẹo có nguồn gốc lâu đời của vùng đất này. Kẹo lạc chợ Gôi cũng chính là phiên bản gốc của “kẹo cu đơ” nổi tiếng hiện nay.
Nói đến kẹo lạc của chợ Gôi cũng như phiên bản gốc của “kẹo cu đơ” thì phải là “kẹo lạc chặt”. Kẹo thành phẩm khi đã cô đủ độ lửa được đổ ngay vào khuôn và dàn mỏng . Khuôn được ghép bằng bẹ chuối có hình chữ nhật, chiều rộng khoảng vài ba chục phân, chiều dài khoảng bốn năm chục phân. Đáy khuôn được lót bằng lá chuối khô hoặc lá chuối tươi đã được hơ qua lửa. Các tảng kẹo sau khi nguội được tách khuôn và xếp vào thúng, phủ lá chuối khô để giữ cho kẹo không bị “chảy nước” và mang ra chợ. Dụng cụ được người bán kẹo mang theo là một con dao chặt thật sắc, một cái chày gỗ và một cái thớt. Khi có người mua, một phần của tảng kẹo sẽ được chặt thành miếng kẹo có kích thước to, nhỏ, lượng kẹo ít hay nhiều …tùy theo yêu cầu của khách hàng. Tay trái giữ và ấn nhẹ lưỡi dao chặt lên mặt tảng kẹo đã được đặt ngay ngắn trên cái thớt gỗ, tay phải dùng chày gõ lên sống dao, thế là kẹo được chặt thành các miếng kẹo quân cờ vuông vắn rồi gói vào lá chuối trao cho khách mua. Người Hương Sơn chẳng ai là không nhớ đến tuổi thơ với những gói kẹo lạc chặt của chợ Gôi ngọt đậm vị mật, béo bùi vị lạc và thơm cay vị gừng, những đùm bánh gói ấp ngậy mùi hành mỡ lẫn mùi thơm của gạo ré đỏ đầu mùa… Những thứ thôn quê dân dã này mãi vẫn là những đồng quà tấm bánh thanh bần nhưng thấm đẫm tình mẹ con, tình bà cháu, tình quê hương.
Nói đến kẹo lạc chợ Gôi thì không thể không nhắc đến mật mía Văn Giang. Câu chào mời của các o bán kẹo lạc chặt trước đây ở chợ Gôi thường là “Mời ôông, mời bà, mời o, mời eeng mua kẹo đi!. Kẹo nhà con nấu bằng mật Văn Giang và lạc cúc đò, chơ khung phải mật pha và lạc sen mô…”. Nếu khách mua hỏi lại: “O cò chắc là mật Văn Giang khôông?” thì sẽ được o hàng kẹo giảng giải: “Eeng coi nì! Khung phải mật Văng Giang thì mần răng mặt kẹo sáng choang và vàng óng được ra ri?”. Rồi o ta lấy một miếng kẹo đã chặt, bóc mẩu lá chuối ở mặt dưới, chỉ cho cho khách và tiếp: “Eeng chộ chưa? Khung phải mật Văn Giang thì mần răng mà kẹo troong vắt ra ri được”. Mật Văn Giang trước đây nổi tiếng không chỉ ở Hương Sơn. Những năm năm mươi, sáu mươi của thế kỉ trước, ở chợ Gôi, mật Văn Giang không những đắt hơn các loại mật khác, có khi gấp rưỡi, mà người đi buôn mật xuống bán ở chợ Thượng, chợ Hạ ở Đức Thọ cũng như chợ Vinh ở Nghệ An cũng chỉ tìm mua mật Văn Giang. Có điều là hồi đó, mật cũng là một mặt hàng bị cấm lưu thông. Bà con đi buôn mật xuống Vinh chỉ dám mang theo mỗi lần dăm ba lít, nhưng phải dùng vải mưa ni lông đổ mật vào buộc túm lại, dấu diếm dưới thúng, dưới đúa… và chất các bó chè xanh, mít, chuối.. lên trên rồi gồng gánh đi bộ vượt núi Thiên Nhận xuôi chợ Vinh. Làng Văn Giang “kéo che” và nấu loại mật này nằm ở chân núi Thiên Nhận, chỉ cách chợ Gôi non hai cây số. Trong làng Văn Giang hồi đó có hàng chục nhà có “che” kéo mật. Mùa “kéo che”, bã mía trắng cả đường làng và tỏa mùi ngọt nồng vào tận từng nhà. Âm thanh réo rắt của những mộng răng cưa gỗ de, gỗ mít được đục gọt khéo léo trên những “cột ông”, “cột bà” từ hàng chục bộ “che” cọ xát vào nhau cùng rền vang phá tan sự yên tĩnh thường ngày của xóm làng. Tối đến, khắp nơi đỏ lừ những ngọn lửa cháy bập bùng của các lò nấu mật. Mùi “mật chè” quyện với mùi bã mía cho ta cảm giác vừa ngầy ngậy, vừa quyến rũ lại vừa no nê . Văn Giang cũng là một làng cổ thuộc tổng An Ấp. Trong sáu năm trời vào đầu thế kỉ XV, khi nghĩa quân Lam Sơn của Lê Lợi đóng đại bản doanh ở Lục Niên Thành trên núi Thiên Nhận thì Văn Giang là cửa ngõ phía Nam, là hậu cứ trực tiếp của Lục Niên Thành. Chắc chắn những anh hùng, những nhân vật kiệt xuất của lịch sử Việt Nam như Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn … đã từng không chỉ một lần dừng chân hoặc đóng quân ở làng này. Phải chăng vì thế mà mật mía ở làng này được làm rất cẩn thận và đã tạo nên thứ mật ngon nổi tiếng đến vậy. Trong khi các lò mật dùng mía chặt từ ruộng mang về đưa ngay vào che để ép mật thì ở làng Văn Giang, mía ép mật được kén chọn rất kỹ và trước khi ép phải được “lau mắt” và “lau vỏ”, tức là dùng dao sắc thảy hết các gờ nhô ra và rễ mọc ở các “mắt” của đốt mía cũng như thảy hết lớp rêu bám trên vỏ cây mía. Nhờ vậy, khi nấu mật, bọt bẩn rất ít, các chất bẩn không bị hòa tan vào“mật chè” nên mật rất trong và tinh khiết. “Mật chè” là sản phẩm nước mía đun sôi, đã vớt hết bọt và tạp chất nhưng chưa nấu cô thành mật, uống rất ngon, nhất là pha với nước chè xanh. Khi nấu “mật chè” để cô thành mật, người Văn Giang tuyệt đối không cho thêm chất gì. Do vậy, mật Văn Giang rất đặc sánh nhưng vẫn trong vắt, màu vàng sáng như mật ong, ngọt thanh, không có vị lạ. Cũng có thể các lò mật ở Văn Giang còn có những bí quyết khác nữa cho nên ngày trước mật Văn Giang mới nổi tiếng khắp vùng như vậy. Trong khi đó, nhiều lò mật khi cô nước mía thành mật thường thả các giỏ khoai vạc (củ mỡ), khoai từ (củ từ), hoặc khoai đao (dong riềng), khoai tinh (củ huỳnh tinh) vào chảo cô mật để mật có độ đặc sánh hấp dẫn (các loại khoai này khi đã “deo” lại sẽ được vớt ra, là một loại mứt tuyệt vời). Nhiều người khi nấu mật còn cho vào một ít nước vôi trong để mật có màu vàng sáng bắt mắt. Tuy nhiên, các loại “mật pha” này chóng bị chua, có độ kiềm lớn nên khi nấu kẹo dễ bị “lại đường”, tức là mật có xu hướng kết tinh nên kẹo bị xốp và không mềm, không dẻo, kẹo bị bở và vỡ ra, không chặt được thành miếng kẹo vuông vắn theo ý muốn. Vào những năm sáu mươi của thế kỉ trước, kẹo lạc kẹp bánh tráng (giống như kẹo cu đơ bây giờ nhưng hồi đó chưa dùng “thương hiệu” này)  được bán ở Vinh, nhất là ở ga Vinh, do dùng các loại mật pha này, thậm chí người nấu kẹo còn cho thêm thuốc muối như kiểu dùng bột nở làm bánh mỳ để làm phồng xốp kẹo, nên loại kẹo này thường nồng mùi vôi, có vị nhẩm đắng, xốp và dòn cứng, ăn vào thường bị rát lưỡi. Đáng buồn là ngày nay, mật Văn Giang không còn và cái tên “mật Văn Giang” nổi tiếng một thời này cũng không còn tồn tại và cũng không được khai thác như thương hiệu “kẹo cu đơ” mà chính mật Văn Giang đã góp phần quan trọng tạo ra nó trong buổi ban đầu.

Đúng vậy. Kẹo cu đơ nguyên sơ là “kẹo lạc chặt” của nhà ông Cu Hai và được nấu bằng mật Văn Giang. Ông Cu Hai vốn có tên là ông Vi, người họ Đinh Nho, một dòng họ nổi tiếng danh gia vọng tộc ở làng Gôi Mỹ. Ban đầu, người ta gọi ông là Cu Hai vì ông là con trai thứ hai. Cũng có người kể rằng vì các đĩa kẹo lạc của ông đều có giá hai tiền nên mọi người gọi ông là Cu Hai. Ban đầu, nhà ông cũng bán kẹo lạc chặt ở chợ Gôi. Về sau, do nổi tiếng kẹo ngon và được nhiều khách ăn biết đến, ông nấu kẹo bán ngay tại nhà. Nhà ông Cu Hai chỉ cách chợ Gôi khoảng vài trăm mét. Đó là một ngôi nhà gỗ bình thường như bao ngôi nhà khác của người dân Hương Sơn, có thềm, có sân đất rộng rãi với mấy bụi hoa bông trang đỏ thắm, cúc vạn thọ vàng tươi trồng chung quanh, còn hai bên lối đi từ sân ra cổng là hai hàng cây chè mạn hảo được cắt xén chỉn chu. Có nghĩa nhà ông không phải là quán nước hay quán ăn thông thường. Không phải “nhà mặt tiền”, không có biển hiệu. Khách tìm đến là khách quen và là khách “ẩm thực” đúng nghĩa, tức là vừa ăn kẹo vừa uống nước chè xanh ngay trong nhà. Chỗ ngồi là những chiếc tràng kỷ bằng tre, mạy, được đục đẽo, cắt gọt tỉ mỉ. Các đĩa kẹo, ấm tích đựng nước chè xanh và điếu hút thuốc lào được bày trên những chiếc bàn làm bằng gỗ dổi, gỗ mít lâu ngày lên nước bóng loáng. Mảnh vườn nhà ông nằm cạnh con đường chính trước kia đi từ chợ Gôi qua Cầu Chợ, Bãi Côi ra Bãi Bè. Bãi Bè trước đây là một thị tứ sầm uất có chợ Bè họp 3 phiên trong một tháng, có bến tập kết bè nứa của những người sơn tràng ngược ngàn về bán các thứ lâm thổ sản, có bến đò dọc cho khách xuôi chợ Vinh, có bến đò ngang nối hai bờ sông Phố, nối chợ Bè, chợ Gôi với chợ Choi, có cả sân vận động. Cách nhà ông chưa đến vài trăm mét, trước năm 1945 là trường Tiểu học Hương Sơn, ngôi trường duy nhất cho cả vùng hạ Hương Sơn hồi đó. Vào những năm năm mươi sau đó, rất đông học viên trường Thiếu sinh quân về đóng quân ở các xã Mỹ Hòa, Thịnh Văn (nay là Sơn Hòa, Sơn Thịnh) gần nhà ông. Sau năm 1954, trường cấp 2 Hương Sơn, trường cấp 2 quốc lập duy nhất hồi bấy giờ của toàn bộ các xã hai bên sông Ngàn Phố vùng hạ Hương Sơn, được xây dựng ngay ở Bãi Côi. Dạo đó trường này còn tiếp nhận hàng trăm học sinh miền Nam nội trú. Cũng vì thế nên nhà ông lúc nào cũng đông khách vào ăn kẹo. Cái tên“kẹo cu đơ” ngồ ngộ nôm na nửa ta (cu) nửa Tây (đơ: deux: hai) xuất hiện gây sự tò mò và thích thú của thực khách nhưng cũng không ai để ý chính xác là do ai đầu tiên nói ra và vào thời gian nào. Bây giờ, có người cho rằng đó là cách gọi tinh nghịch của các cậu học trò trường tiểu học từ thời Pháp thuộc, cũng có người cho rằng đó là do các học viên trường Thiếu sinh quân nói vui với nhau, lại còn có người kể rằng là do những thanh niên trong làng biết tiếng Pháp đùa trêu ông Cu Hai và thậm chí, lúc đầu ông còn tỏ ra tức giận với những người gọi kẹo lạc của ông là kẹo cu đơ. Nhưng điều đó đâu có quan trọng. Quan trọng là từ đó, cu đơ đã trở thành thương hiệu nổi tiếng của kẹo lạc chợ Gôi.
So với kẹo lạc chặt được nhiều người bày bán ở chợ Gôi lúc bấy giờ thì kẹo lạc chặt Cu Đơ của nhà ông Cu Hai ngon hơn hẳn. Ông cho biết là ngoài việc dùng mật mía Văn Giang, gừng giã nhỏ làm gia vị và phải nấu “đúng độ lửa”, thì loại lạc nấu kẹo phải là lạc cúc. So với lạc sen là loại lạc thông thường, hạt lạc cúc tròn hơn và bé chỉ bằng nửa, béo bùi hơn, dễ dòn thơm hơn khi thả lạc vào chảo mật đang sôi. Chỉ có điều năng suất thấp nên lạc cúc cũng như các loại gạo đặc sản ngon nổi tiếng của Hương Sơn như gạo ré đỏ, nếp rồng… ngày nay ít được gieo trồng. Lạc phải được phơi khô khén đến mức cho hạt lạc vào lòng bàn tay xoa nhẹ là lớp vỏ lụa dễ dàng bong ra. Phải tẩn mẩn loại bằng hết các hạt bị lép, bị sâu, bị mốc.Tuy vậy, bí quyết tạo nên hương vị đặc biệt hấp dẫn và ngon miệng của kẹo lạc chặt nhà ông Cu Hai là vỏ chanh. Gọi là bí quyết nhưng ông Cu Hai cũng không hề dấu nghề. Đây là hương liệu không thể thiếu, nhưng liều lượng sao cho vừa đủ để kẹo thơm mùi tinh dầu chanh, có vị đặc trưng của vỏ chanh nhưng không bị đắng thì vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm của người nấu kẹo. Lớp vỏ chanh có chứa tinh dầu được gọt thật mỏng và thái thật nhỏ, cho cùng một lần với gừng giã nhỏ và lạc sống còn nguyên lớp vỏ lụa vào chảo mật đã được cô đặc đủ độ lửa cần thiết. Độ lửa cần thiết được xác định bằng cách nhỏ mật đang sôi trong chảo vào một bát nước lạnh, nếu các giọt mật không bị tan ra và khi dùng hai ngón tay bóp nhẹ thì giọt mật vẫn bị vỡ ra thành vệt mềm dính vào ngón tay là được. Sau khi cho lạc vào phải khuấy thật đều, thật nhanh rồi đổ ra khuôn. Khuôn của nhà ông Cu Hai lót bằng giấy có đủ độ dai cần thiết để khi ăn, chỉ cần xoa ít nước chè xanh vào mặt giấy, giấy sẽ dễ dàng được bóc ra khỏi miếng kẹo. Kẹo lạc chặt của ông Cu Hai dẻo mềm, không dai nhưng khi cầm miếng kẹo vẫn không bị bết mật ra tay. Ông Cu Hai mất vào những năm đầu của cuộc leo thang ném bom miền Bắc và cho đến tận thời điểm đó, kẹo cu đơ của nhà ông vẫn là kẹo lạc đổ khuôn, chặt thành miếng chứ không phải đã kẹp bằng bánh tráng như một số người đã kể lại. Sau năm 1975, cả hai người con tai và ba cô con gái nhà ông Cu Hai, người thì xuống Vinh, người thì vào Nam làm ăn sinh sống. Quán kẹo lạc chặt cu đơ tại nhà ông không còn nhưng kẹo cu đơ nguyên sơ, kẹo lạc chặt nấu tại ngôi nhà cũ của ông vẫn được một o hàng kẹo bày bán ở chợ Gôi cùng với loại kẹo cu đơ đời mới kẹp giữa hai lớp bánh tráng vừng quạt than. Phải công nhận là kẹo cu đơ kẹp bánh tráng, cu đơ đời mới bày bán ở chợ Gôi bây giờ nhiều hơn hẳn kẹo lạc chặt. Nhưng người Hương Sơn xa xứ về quê đi chợ Gôi vẫn thích tìm mua thứ kẹo chặt ngày xưa như muốn tìm lại những kỉ niệm của tuổi học trò luôn in đậm trong ký ức.
 Ngày nay, chợ Gôi vẫn ồn ào tấp nập kẻ bán người mua nhưng tiếng chặt kẹo lạc lốc cốc, lạch cạch ngày càng ít dần. Phiên chợ Tết vào ngày mười chín tháng chạp hàng năm cũng không còn tiếng te te của những con gà đất được nặn bằng đất thó trắng đục, tô vẽ xanh đỏ nguệch ngoạc trên đôi cánh mà đứa trẻ nào đi chợ Tết cũng mua một con rồi cho cái mỏ gà làm bằng ống sậy vào mồm vừa đi vừa thổi vang cả chợ. Những cái lều chợ xơ xác ngày trước bằng tre lợp lá kè, lá mía được thế chỗ bằng ngôi đình chợ to cao, mái lợp ngói, nền lát gạch và những dãy lều chợ lợp mái tôn, mái xi măng chắc chắn. Vẫn còn những hàng bán mật mía nhưng mật Văn Giang đâu còn nữa. Mật Văn Giang không còn thì kẹo lạc cu đơ chợ Gôi liệu còn nguyên hương vị trước đây? Liệu mật Sơn Thọ ngày nay có được như mật Văn Giang ngày xưa?
Thật là vui buồn lẫn lộn. Vui vì cái thương hiệu “kẹo cu đơ” đã trở thành nổi tiếng ngày nay với sản phẩm kẹo lạc kẹp bánh đa nướng của hàng trăm lò nấu kẹo mỗi ngày sản xuất và tiêu thụ hàng chục tấn ở thành phố Hà Tĩnh. Giỗ Tổ năm nay, 2013, Hà Tĩnh là một trong tám tỉnh thành có vinh dự được dâng lễ vật lên các vua Hùng. Mừng vì chỉ có kẹo cu đơ và rượu nhung hươu, cả hai sản vật đều có xuất xứ từ mảnh đất Hương Sơn, đã được chọn làm làm lễ vật dâng lên Quốc Tổ. Lại thấy day dứt vì sao mảnh đất quê hương có những người con đã tạo ra những đặc sản nổi tiếng như vậy nhưng con cháu họ lại phải ly hương kiếm sống đất người. Nhưng rồi lại thấy vui khi biết được các nhà sản xuất kẹo cu đơ ở thành phố Hà Tĩnh hiện nay đã bắt đầu tính chuyện đăng ký bản quyền, bảo hộ thương hiệu. Rồi lại chợt buồn vì đã bắt đầu xuất hiện cu đơ giả và buồn vì câu hỏi liệu đã có ai trong số những người sản xuất và tiêu thụ hàng chục tấn kẹo cu đơ mỗi ngày nói trên đã từng nghĩ đến việc tri ân người đã tạo ra thương hiệu “kẹo cu đơ’ nổi tiếng hay ít nhất tôn thờ ông Đinh Nho Vi, ông Cu Hai ở Hương Sơn là ông tổ của nghề như bao làng nghề khác ở nước ta đã từng thờ phụng ông tổ của nghề mình? Và còn buồn hơn khi nghĩ đến sự giàu có của nhiều ông chủ bên trời Tây thật ra cũng chỉ bắt đầu từ những bí quyết chẳng khác gì bí quyết nấu kẹo lạc bán chợ Gôi của ông Cu Hai hay bí quyết làm nên thương hiệu mật Văn Giang của người dân Văn Giang trước đây. Cũng là chuyện một ông bố và hai người con trai làm nghề nấu kẹo, nhưng ở Thụy Sĩ. Trước năm 1845, sô cô la được sử dụng trên thế giới chỉ dưới dạng đồ uống như chè, cà phê hay ca cao. Ba bố con người Thụy Sĩ này nhờ tìm ra bí quyết làm đông đặc sô cô la thành bánh, thành thỏi nên đã phát triển thành mộtcông ty sản xuất sô cô la. Người em sau đó còn tìm ra cách pha chế để làm thành loại "kẹo mềm sô cô la". Danh tiếng của sô cô la Thụy Sĩ nhờ đó trở nên nổi tiếng toàn cầu.Năm 1899, hai anh em cùng thành lập hãng Lindt & Spruengli AG. Doanh số năm 2012 cuả hãng sô cô la này là 2,47 tỉ phờ răng Thụy Sĩ (khoảng 2,6 tỉ đô la Mỹ). Trong các cửa hàng bánh kẹo của thế giới cũng như ngay cả ở Việt Nam, sô cô la Lindt của Thụy Sĩ là một thứ hàng cao cấp, đắt tiền và cũng là thời thượng hiện nay, nhất là vào các dịp lễ tết. Tương tự là câu chuyện về cái lưỡi dao cạo râu do ông Gillette nghĩ ra. Khi công ty Gillette được thành lập ở Mỹ vào năm 1903, chỉ có 168 lưỡi dao cạo râu được bán ra nhưng ngay năm sau đã có đến 123.000 lưỡi và 90.000 dao cạo theo kiểu Gillette được tiêu thụ.Năm 2004, công ty Gillette có gần 3 vạn nhân công với doanh số trên 10 tỉ đô la và lợi nhuận lên đến 2,3 tỉ đô la. Lại còn ông William Painter ở xứ Scotland, sau khi phát minh ra cái nắp chai bia, cái mở nút chai… đã thành lập công ty "Crown Holdings, Inc"vào năm 1893 trên đất Mỹ và giờ đây, doanh số hàng năm của công ty này xấp xỉ 9 tỉ đô la. Hiện nay Crown Holdings, Incchuyên sản xuất nắp chai bia, vỏ đồ hộp bằng nhôm siêu mỏng … và đã có mặt tại Việt Nam từ vài ba năm nay, mỗi năm cung cấp hàng tỉ lon đựng đồ uống bằng nhôm có dung tích 33cl cho ngành công nghiệp giải khát ở nước ta. Hay các món ăn như kim chi của Hàn Quốc, cơm cuốn sushi của Nhật Bản …. liệu có khác gì món dưa muối hay nhút Thanh Chương hay cơm nắm muối vừng của ta nhưng bằng cách nào mà lại trở thành tinh tế và nổi tiếng toàn cầu đến vậy? Đành rằng những món ăn đặc sản dù có hương vị đặc biệt, dù rất ngon đấy, rất hấp dẫn đấy nhưng để tạo ra một sản phẩm hàng hóa và thương hiệu nổi tiếng toàn cầu thì đâu chỉ có khâu chế biến và các bí quyết liên quan. Biết bao giờ và làm thế nào để những sản phẩm như kẹo lạc chợ Gôi, kẹo cu đơ, mật mía Văn Giang hay rượu nhung hươu … và nhiều thứ khác của Hương Sơn, của Hà Tĩnh cũng của nhiều vùng miền khác ở nước ta như mè xửng của Huế, kẹo gương của Quảng Nam, bánh đậu xanh của Hải Dương… có thể tạo ra được những thương hiệu và thị trường để phát triển như các sản phẩm đơn giản của mấy ông Tây, ông Mỹ kia? Có lẽ chỉ khi nào xã hội thực sự coi trọng các đặc sản truyền thống nổi tiếng, các thương hiệu, các phát minh, sáng chế dù nhỏ nhưng đem lại giá trị gia tăng cao, hiệu quả kinh tế rõ rệt và pháp luật có chế tài đủ mạnh để bảo vệ quyền sở hữu cũng như quyền lợi của những người tạo ra các sản phẩm, các thương hiệu, các phát minh sáng chế này thì câu hỏi trên mới có thể được giải đáp. Còn như hiện nay, hàng năm ngân sách chi ra một số tiền không nhỏ cho nghiên cứu khoa học nhưng liệu đã có được bao nhiêu kết quả nghiên cứu, bao nhiêu phát minh, sáng chế đem lại giá trị gia tăng thực sự cho các sản phẩm mang thương hiệu Việt phục vụ kinh tế xã hội và chiếm lĩnh thị trường xuất khẩu? Trong khi đó thì hàng nhái, hàng giả tràn lan không kiểm soát được. Câu chuyện mật mía Văn Giang và kẹo lạc chợ Gôi cũng như các món ăn nổi tiếng của Việt Nam vẫn còn đó những câu hỏi cần được trả lời, những việc liên quan cần làm cũng như những hoài niệm, những mong ước chen lẫn những day dứt, những buồn vui lẫn lộn./.
                                                                                           
                                                                                               Tống Trần Tùng        

Hương Sơn một vùng văn hóa

19:41 |
Hương Sơn nghĩa là núi thơm. Tên gọi thật hợp với cảnh quan của xứ sở này, bởi địa hình Hương Sơn núi đồi chiếm hơn 80% diện tích. Hương Sơn nằm về phía Tây bắc Hà Tĩnh, Bắc và Đông bắc giáp huyện Thanh Chương và Nam Đàn (Nghệ An), Nam giáp huyện Hương Khê và phía Đông giáp huyện Đức Thọ, Tây giáp nước bạn Lào.

Ngược dòng lịch sử núi thơm
Theo các nhà địa phương học thì tên huyện Hương Sơn mới có từ năm Kỷ Sửu, niên hiệu Quang Thuận thứ 10 đời Lê Thánh Tông (1469). Bấy giờ, Hương Sơn (bao gồm cả Hương Khê và một số xã ở Đức Thọ ngày nay) là một trong 6 huyện thuộc phủ Đức Quang Thừa, tuyên Nghệ An, gồm 10 tổng, 57 xã, thôn.
Hương Sơn một vùng văn hóa
Sông Ngàn Phố xưa. Ảnh: Đậu Bình
Ngược dòng lịch sử thì đây là đất huyện Dương Toại, quận Cửu Đức, đời Tân Võ đế (265-290) tách lập huyện Phố Dương, đời Đường (618-907) là châu Phúc Lộc, thời tự chủ. Dưới triều Lý - Trần (thế kỷ XI-XIV) là Đỗ Gia, thời thuộc Minh (1407-1427) chia thành 2 huyện Cổ Đỗ và Thổ Hoàng, đầu đời Lê lại nhập làm một với tên huyện Đỗ Gia cho đến năm 1469.
Đời Nguyễn, năm Đinh Mùi niên hiệu Tự Đức thứ 20 (1867), triều đình cắt 5 tổng phía Nam đặt làm huyện Hương Khê. Hương Sơn còn lại 5 tổng: Đỗ Xá, Yên Ấp, Hữu Bằng, Dương Ốc, Đồng Công. Năm 1889, đời Thành Thái, huyện Hương Sơn có 7 tổng: Đỗ Xá, Yên Ấp, Hữu Bằng, Dĩ Ốc, Thượng Bồng, Đồng Công, Du Đồng. Đến đời Duy Tân thì Đồng Công và Du Đồng được chuyển về Đức Thọ, huyện Hương Sơn còn lại 5 tổng gồm 50 xã, thôn. Dưới triều Nguyễn, Hương Sơn vẫn là một huyện thuộc phủ Đức Thọ (Đức Quang cũ). Sau Cách mạng tháng Tám, các xã thuộc tổng thượng Đức Bồng cũ và xã Ân Phú (thuộc tổng Dĩ Ốc cũ) được sáp nhập về Đức Thọ. Hiện tại, Hương Sơn có 32 xã và 2 thị trấn: Phố Châu và Tây Sơn.
Theo một số gia phả của người xưa để lại thì đất Hương Sơn là đất lành nên nhiều tướng võ, văn thần lên đây dựng nghiệp. Thời thuộc Minh đầu thế kỷ XV, cha con Trạng nguyên Sử Hy Nhan từ Bình Lãng Thượng lên ẩn ở vùng Kẻ Tàng, chiêu dân lập ấp, dựng nên xã Trại Đầu (Ân Phú) và nhiều thôn nay thuộc xã Sơn Long, Sơn Trà. Thái bảo Nguyễn Đúc Ly - con trai công thần khai quốc nhà Lê, Nguyễn Lội từ Thanh Hóa về Đỗ Gia khoảng 1470-1480, lập lên làng Bảo Thịnh, xã Dương Trai (Sơn Bình). Tổ họ Đinh Nho ở Gôi Mỹ là Đinh Phúc Diên, gốc Ninh Bình về đây từ năm 1530. Họ Tống Trần ở Gôi Mỹ lại là con cháu Tiến sĩ Tống Tất Thắng ở Nghệ An dời sang. Lập lên thôn xóm ở Thịnh Xá là Hà Huy Quang từ Thanh Hóa vào.
Đến đây còn có Nguyễn Khắc Kinh, quê gốc Hà Đông vào Thanh, Nghệ, về sau, con cháu còn xuống ở làng Gôi Mỹ. Đào Quang Oánh - con trai Đào Quang Nhiêu, trấn thủ tại Nghệ An (gốc Hà Đông) về Hương Sơn dựng nghiệp thế kỷ XVII, là thủy tổ các chi họ Đào Mân Xá, Hữu Bằng, Phố Châu... Còn danh y Lê Hữu Trác, quê Hải Dương thì về Tịnh Diệm (Sơn Quang) quê mẹ vào năm 1746. Trước đó, đời Trần, các công thần nhà Lê là Lê Bôi, Phan Đán cũng về Đỗ Gia sau đó mới xuống ở vùng Thực Ấp, Quyết Viết (La Sơn). Cho tới đầu thế kỷ XX, Nguyễn Điền (Yên Ấp) Hồ Tấn (Phúc Dương) tiếp tục khai khẩn lập các thôn Yên Đức, Cẩm Lĩnh, Điền Trang, Bàu Thượng, Phúc Tuy.
Hương Sơn không chỉ là đất dụng võ của các bậc hiền tài mà còn là đất phát võ. Đến nay, không ít sử sách vẫn nhắc dòng họ Đinh Văn ở Lạc Phố (Sơn Châu) tiếng tăm lẫy lừng thiên hạ với 3 quận công gồm: Văn Đình Nhiệm, Văn Đình Dần và Văn Đình Úc. Phải thừa nhận rằng, Hương Sơn có đất dụng võ bao nhiêu thì lại có một truyền thống hiếu học, đỗ đạt cao bấy nhiêu.
Từ xa xưa, các gia đình quan lại, trí thức, nho sĩ vừa cùng nông dân tổ chức khai khẩn đất đai, vừa truyền bá văn hóa và dạy chữ cho dân. Từ thế kỷ XV-XVII đã xuất hiện những làng học nổi tiếng như: Yên Ấp, Dương Trai, Hữu Bằng. Đời Lê có 6 vị đỗ tiến sĩ: Nguyễn Kính Hải ở Tân Ốc đỗ khai khoa (1478), Nguyễn Tử Trọng ở Yên Ấp (1502), Nguyễn Văn Lễ ở Dương Trai (1650), Đinh Nho Công ở Yên Ấp (1670), Nguyễn Thủ Xứng ở Dương Trai (1683), Đinh Nho Hoàn ở Yên Ấp (1700). Vào đời nhà Lê có 4 người đỗ hương cống thì 3 người ở làng Hữu Bằng và 1 người ở Yên Ấp. Đời Nguyễn có 5 vị đậu tiến sĩ: Đinh Nho Điền (1875), Nguyễn Khắc Niêm (1907), Nguyễn Xuân Đán (1918) và 2 vị đậu phó bảng: Nguyễn Quán (1868), Lê Kinh Thiền (1913) và 49 vị đỗ cử nhân.
Đất và rừng Hương Sơn
Dải Trường Sơn giống như cung đàn xanh chạy dọc biên giới Việt - Lào, phía Tây là dãy Giăng Màn, nhiều ngọn núi có độ cao như Bà Mụ (1.367m), động Giăng Màn (931m) và rú Bành (646m) thuộc xã Sơn Kim. Càng đi về phía Đông, các ngọn núi càng thấp dần với độ cao không quá 400m. Vùng miền hạ Hương Sơn có dãy núi Thiên Nhẫn và dãy Đại Hàm với ngọn núi Mồng Gà nhô lên cao chót vót trên địa phận xã Sơn Bình.
Hương Sơn một vùng văn hóa
Các đại biểu thăm khu mộ nhân kỷ niệm 222 năm ngày mất của Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Ảnh: Bá Tân
Nhắc tới Hương Sơn là nhắc tới tiềm năng rừng, rừng Hương Sơn không chỉ là kho báu vàng xanh mà còn là địa chỉ xanh về du lịch sinh thái cho những ai đam mê khám phá sự kỳ ngộ của miền sơn cước. Hương Sơn được trời đất kiến tạo cho những thảm thực vật và động vật vô cùng phong phú. Từ hàng triệu năm nay, những cánh rừng nguyên sinh đã sinh tồn và phát triển nhiều gỗ quý như: trắc, sến, pơ-mu, lim, dỗi, vàng tâm... cùng các loài chim, thú như công, trĩ, voi, hổ, trăn hoa.
Người Hương Sơn rất tự hào khi từ miền thượng tới miền hạ du có con sông Ngàn Phố đẹp như trong chuyện cổ tích. “Một dòng sông xanh chảy mãi tới vô cùng” ấy đã từng gây ra biết bao trận cuồng phong, bão tố, lũ quét nhưng cũng bồi trúc cho đôi bờ phù sa màu mỡ, cây cối sum suê. Mùa hạ, mít, trám, bưởi đầy vườn; mùa đông cam vàng đỏ chợ.
Sông Ngàn Phố bắt nguồn từ dãy Trường Sơn nơi biên giới Việt - Lào, nhận nước của nhiều khe suối, của các con rào Nước Sốt, Rào Mắc, Rào Bống, Rào Qua đổ vào sông Con đi qua nhiều làng xã với chiều dài hơn 69 km và nhập vào ngã ba bến Tam Soa xuôi về sông La. Con sông Ngàn Phố qua nhiều biến cố lịch sử vẫn thủy chung và ân nghĩa với người, che chở, cưu mang mỗi số phận, mỗi cuộc đời trong sự mưu sinh. Với dân vạn đò, sông Ngàn Phố là nguồn tôm, cá hàng ngày cho họ tung chài thả lưới; với người quen giao thương buôn bán từ Hương Sơn ra tận TP Vinh thì sông Ngàn Phố chính là “hệ thống đường thủy quan trọng” của hàng trăm năm trước.
Theo một số học giả nghiên cứu về lịch sử đất và người Hương Sơn thì “từ xa xưa, Hương Sơn đã có thế mạnh về rừng tự nhiên và rừng trồng, diện tích đất để trồng cây công nghiệp và đồi cỏ để chăn nuôi đại gia súc khá lớn. Nhà Nguyễn đã từng lập đồn điền ở trại Giàm. Thời thuộc Pháp, ở Hương Sơn có rất nhiều đồn điền lớn: đồn Phe Rây ở Sông Con, Booc-đê ở Hà Tân, Cu Đúc ở Voi Bổ. Những đồn điền này đều được Pháp khai khẩn hàng trăm ha để trồng cà phê, đay và chăn nuôi trâu, bò. Ngoài trâu, bò, hươu nai được thuần hóa lâu đời và thịnh hành thì một món ẩm thực rất được ưa chuộng là loài cá mát ở các khe đá thượng nguồn. Cho đến thế kỷ XXI, Hương Sơn đã được nhiều du khách quốc tế biết đến với 2 thế mạnh là chăn nuôi và trồng trọt. Cây chè Hương Sơn đã trở thành “vành đai quy hoạch xanh” tại các vùng Tây - Kim - Lĩnh. Vùng Sơn Kim đã trở thành những “làng chè công nhân của Xí nghiệp Chè Tây Sơn” và “làng chè Tổng đội TNXP Tây Sơn”. Hàng năm, những làng chè này đã xuất khẩu ra nước ngoài hàng trăm tấn chè búp khô, tạo ra lợi nhuận đáng kể về kim ngạch xuất khẩu.
Ông Nguyễn Quốc Lập - Bí thư Huyện ủy cho biết: “Hương Sơn có nhiều tiềm năng, lợi thế phát triển kinh tế, cơ hội thuận lợi cho các nhà đầu tư. Con người nơi đây không chỉ cần cù trong lao động mà còn rất thông minh, sáng tạo, có truyền thống hiếu học, trọng thầy, yêu chữ và yêu quê hương, đất nước. Hương Sơn có nhiều đền thờ, địa danh lịch sử, danh nhân nổi tiếng là minh chứng hùng hồn cho vùng đất tụ nghĩa, luôn được nhân dân ngưỡng vọng và tri ân”.
QUỲNH HẬU

Điểm đến không thể bỏ qua khi đến Bình Thuận

11:00 |

1. Trường Dục Thanh

Trường Dục Thanh
Trường Dục Thanh tọa lạc tại số 39 đường Trưng Nhị, TP. Phan Thiết
Đây là ngôi trường do các sĩ phu yêu nước sáng lập vào năm 1907 để hưởng ứng phong trào Duy Tân tại Trung Kỳ. Ngôi trường Dục Thanh còn ghi dấu quãng thời gian chủ tịch Hồ Chí Minh dừng chân dạy học trước khi vào Sài Gòn. Ngày nay trong khu trường Dục Thanh còn giữ lại được gần như nguyên vẹn những kỷ vật cách đây gần ngót thế kỷ.

2. Dinh Vạn Thủy Tú

Dinh Vạn Thủy Tú
Dinh Vạn Thủy Tú được xây dựng từ năm Nhâm Ngọ 1762
Trên đường Ngư Ông, phường Đức Thắng, TP. Phan Thiết có một ngôi đền thờ thần Nam Hải – tức Cá Ông (cá voi). Bộ cốt cá Ông được lưu giữ tại dinh Vạn Thủy Tú dài 22m, nặng 65 tấn, được đánh giá là lớn nhất Việt Nam và cả Đông Nam Á. Hàng năm tại Dinh đều diễn ra các kỳ tế lễ được tổ chức trang trọng vào các ngày âm lịch: 20/2 (Tế Xuân); 20/4 (Cầu ngư); 20/6 (Chính mùa); 20/7 (Chèo dọc) và 23/8 (Mãn mùa). Trong quá trình diễn ra nghi lễ còn có các hoạt động như hát bội, diễn bã trạo, hội đua ghe…

3. Bãi Rạng

Bãi Rạng, Phan Thiết
Bãi Rạng là bãi tắm đẹp nhất ở Phan Thiết. Đừng bỏ qua khi đi du lịch Phan Thiết nhé!
Bãi Rạng hay biển Rạng là bãi tắm đẹp nhất của TP. Phan Thiết. Bãi Rạng cách trung tâm thành phố khoảng 15 km về phía Bắc, nằm dưới những rặng dừa dày đặc trông giống khu rừng dừa rất đẹp. Mùa hè về, bãi Rạng chiều nào cũng tấp nập khách đến tắm biển và thưởng thức món cá chuồn xanh nướng ngọt lịm.

4. Hòn Rơm

Hòn Rơm, Phan Thiết
Hòn Rơm với cảnh quan đẹp trầm lắng, bãi tắm dài hơn 17 km, vẫn còn rất nguyên sơ
Hòn Rơm là tên một núi nhỏ vẫn còn hoang sơ nằm tại ấp Long Sơn, phường Mũi Né, TP. Phan Thiết. Tại đây, nước xanh trong vắt, sóng êm, không có đá ngầm. Vào mỗi buổi sáng hoặc buổi chiều, bạn có thể ngồi ngắm bình minh hay hoàng hôn; vào buổi tối nhìn trăng lên hay tổ chức lửa trại. Ở Hòn Rơm, cụm bãi tắm có rất nhiều khu như: Hòn Rơm 1, Hòn Rơm 2, Thùy Trang…

5. Tháp Chàm Poshanư 

Tháp Chàm Poshanư
Tháp Poshanư nằm trên đồi Bà Nài, phường Phú Hải, cách trung tâm Phan Thiết 7 km về phía Đông Bắc
Tháp Chàm Poshanư là một nhóm di tích còn sót lại của Vương quốc Chăm Pa xưa. Tháp có phong cách kiến trúc Hòa Lai – một trong những phong cách nghệ thuật cổ của Chămpa. Tuy chỉ có kích thước vừa và nhỏ, nhưng chắt lọc được những tinh hoa kỹ thuật kiến trúc và nghệ thuật trang trí của người Chăm xưa tạo nên vẻ uy nghiêm và kỳ bí. Đây là một trong những cụm tháp Chàm cổ nhất còn tương đối nguyên vẹn. Gần khu tháp Chàm là địa danh lầu Ông Hoàng nổi tiếng, gắn liền với nhà thơ Hàn Mặc Tử và mối tình với người đẹp Mộng Cầm.

6. Hòn Ghềnh

Hòn Ghềnh, Phan Thiết
Từ hòn Ghềnh bạn nhìn thấy một bên là Mũi Né duỗi dài, một bên là Hòn Rơm, tạo thành vòng cung như đôi cánh tay ôm lấy biển.
Cách Mũi Né chưa đầy 1 km, Hòn Ghềnh hay Hòn Lao còn khá nguyên sơ. Để đến được Hòn Ghềnh, bạn có thể đi theo dịch vụ đưa đón khách từ khách sạn hoặc thuê ghe của ngư dân với giá khoảng 200.000VND/thuyền 10 người, bao gồm cả lượt đi và về. Sau chừng 10 phút lênh đênh trên biển bạn sẽ được đặt chân lên đảo. Ấn tượng đầu tiên là nước biển trong vắt, có thể nhìn thấy những tán san hô dưới đáy rất đẹp, những ghềnh đá lớn nhỏ chồng chất lên nhau. Ngắm cảnh Hòn Lao, đi vào buổi chiều là đẹp nhất, bởi bạn sẽ thấy được ráng chiều và hoàng hôn phủ dần trên biển. Sáng sớm là thời gian thích hợp cho những tay câu nghiệp dư.

7. Đồi Cát ở Mũi Né

Đồi cát ở Mũi Né, Phan Thiết
Đồi cát còn có tên là đồi cát Bay, bởi hình dáng thay đổi liên tục theo từng ngày, từng giờ. Hầu hết các bạn từng đi du lịch Bình thuận đều có ảnh lưu niệm ở đây
Ở gần khu vực Hòn Rơm, một trong những thắng cảnh từng làm mê mẩn bước chân các thi nhân, họa sĩ và nhiếp ảnh gia… là đồi cát Mũi Né (thuộc khu phố 5, phường Mũi Né). Ngoài hình dáng đẹp, màu sắc của cát cũng là điểm thu hút khá nhiều du khách (có đến 18 màu sắc khác nhau). Nếu đi bằng xe máy, du khách gửi xe tại các quán nước đối diện khu vực đồi Cát (nhớ khóa xe và nhắc chủ quán lưu ý dùm). Lên đồi cát, bạn có thể thuê ván để chơi trượt cát, chỉ khoảng 5.000VND một tấm. Chơi xong có thể thưởng thức dừa ba nhát, bánh bột lọc Phan Thiết…


8. Đảo Hòn Bà

Đảo Hòn Bà, Phan Thiết
Đảo Hòn Bà có hình dáng như con rùa khổng lồ vươn mình trên biển
Hòn Bà là một hòn đảo nhỏ nằm cách bờ biển Lagi, huyện Hàm Tân gần 2 km về hướng Đông, cách Phan Thiết khoảng 70 km về hướng Đông Nam. Hòn Bà có hình dáng con Rùa khổng lồ đang ngẩng đầu vươn mình trên sóng biển. Trên đảo có đền thờ nữ Thần Thiên Ya Ana – vị thần thiêng liêng của Vương Quốc Chăm-pa cổ.

9. Hải đăng Kê Gà

Hải đăng Kê Gà, Bình Thuận
Hải đăng Kê Gà nay đã hơn 100 tuổi
Từ TP. Phan Thiết, bạn có thể đi xe bus tuyến số 6 (thời gian hoạt động: 5h30 – 18h00), chạy 30 km thì đến hải đăng Kê Gà (huyện Hàm Thuận Nam, Bình Thuận). Nếu tự đi xe máy, bạn chạy theo quốc lộ 1 hướng đi Phan Thiết từ Sài Gòn, đến gần trạm thu phí Sông Phan (xã Hàm Minh, huyện Hàm Thuận Nam) sẽ gặp một ngã ba nhỏ. Rẽ phải theo hướng này, đi thẳng sẽ tới khu vực suối Nhum, bạn quẹo phải đi về mũi Kê Gà. Ngọn hải đăng Kê Gà hùng vĩ đững giữa những bãi biển hoang sơ, nước trong vắt trên đảo Khe Gà. Để ra thăm hải đăng Kê Gà, các bạn có thể liên hệ với resort để thuê tàu hoặc thuê thuyền thúng hoặc tàu của dân địa phương. Thông thường thuyền thúng, tàu của người dân địa phương không trang bị áo phao. Bạn có thể mang theo hoặc liên hệ với resort để thuê.

10. Chùa núi Tà Cú

Tượng Phật núi Tà Cú
Núi Tà Cú có phong cảnh khá đẹp, cây cối xanh um, trọng tâm của khu du lịch là đỉnh núi Tà Cú.
Khu du lịch Núi Tà Cú nằm sát quốc lộ 1A, ở thị trấn Thuận Nam (huyện Hàm Thuận Nam), cách TP. Phan Thiết 30km về phía Nam. Nếu ưa mạo hiểm và có sức khỏe tốt, bạn có thể chinh phục đỉnh núi sau hơn 1000 bậc thang. Cách thứ 2 nhanh hơn, bạn có thể đi cáp treo để lên đỉnh núi sau 15 phút, giá 90.000VND/2 chiều. Trên đỉnh núi có 2 ngôi chùa nổi tiếng là Linh Sơn Trường Thọ và chùa Long Đoàn, nổi tiếng nhất là bức tượng Đức Thích Ca nằm, dài 49 m. Đây là bức tượng Phật nằm lớn nhất Đông Nam Á. Kế đó, một số du khách tiếp tục hành trình khám phá hang núi với huyền thoại về người khai sáng đã tịnh độ ở đây, hang Tổ.

11. Biển và bãi đá Cổ Thạch

Biển và bãi đá Cổ Thạch, Bình Thuận
Biển và bãi đá Cổ Thạch cách TP. Phan Thiết khoảng 100km
Trải dài trên một phần bãi biển của xã Bình Thạnh, huyện Tuy Phong, là bãi đá 7 màu nằm trong khu du lịch Cổ Thạch. Đá có nhiều kích thước, hình dạng lớn nhỏ khác nhau. Bãi đá này đã được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam (Vieetbook) công nhận là “Bãi đá có hình dạng, màu sắc nhiều nhất Việt Nam”. Giữa trùng dương trùng điệp và vùng cát trắng mênh mông, sự xuất hiện của bãi đá như điểm hồng tâm đã kéo chân ngày càng nhiều du khách tìm đến thưởng lãm. Bãi đá Cổ Thạch là một địa điểm tham quan thú vị khi đi du lịch Phan Thiết hay du lịch Bình Thuận.

12. Chùa Hang

Cổ Thạch Tự, điểm tham quan Du lịch Bình Thuận
Có thể kết hợp tham quan Cổ Thạch Tự và bãi đá 7 màu khi đi du lịch Bình Thuận
Chùa Hang tên chữ là Cổ Thạch Tự, xây dựng từ nửa đầu thế kỷ XIX , toạ lạc trong hang động trên đồi núi Cổ Thạch ở độ cao trên 64 m, thuộc địa bàn xã Bình Thạnh, huyện Tuy Phong. Chùa được xây dựng trong hang đá lớn do thiền sư Bảo Tạng lập vào khoảng giữa thế kỷ 19. Du khách có thể kết hợp tham quan ngôi chùa cổ kính này cùng với bãi đá 7 màu ở trên.

13. Gành Son

Gành Son, Bình Thuận
Ở Gành Son có những dãy núi hang động mang nhiều hình thù lạ mắt
Đến Cổ Thạch, rẽ phải qua khỏi làng cá Bình Thạnh men theo biển khoảng 5km, bạn hỏi thăm đường vào Ghềnh Son, thuộc xã Chí Công, huyện Tuy Phong. Vào buổi sáng tinh sương hay những buổi chiều êm ả, biển lặng, từ trên gành, có thể nhìn thấy toàn cảnh sinh hoạt ấm cúng, nhộn nhịp của làng chài. Màu đỏ của đá, màu xanh của biển như hoà lẫn vào nhau tạo nên một sắc thái hài hoà vừa gần, vừa xa, vừa hư lại vừa thực… Gành Son quả là một tặng vật của thiên tạo chưa được nhiều người biết đến.

14. Cù Lao Câu

Cù Lao Câu, Phan Thiết
Du lịch Bình Thuận hấp dẫn với du lịch sinh thái biển ở Cù Lao Câu
Cù Lao Câu thuộc xã Phước Thể, huyện Tuy Phong, hiện lên như một chiến hạm lớn, xung quanh bao bọc bởi hàng vạn khối đá với màu sắc và hình thù khác nhau. Đây là một đảo vắng, nằm cách bờ biển khoảng 9km, đi tàu từ đất liền ra hết khoảng 1 giờ 30 phút. Trên đảo có hàng ngàn khối đá với hình thù rất độc đáo, xen kẽ là những thảm cỏ xanh mượt. Nơi đây được qui hoạch làm khu bảo tồn sinh vật biển và là điểm du lịch sinh thái biển rất hấp dẫn.

15. Đảo Phú Qúy

Biển ở đảo Phú Quý, Bình Thuận
Biển đảo Phú Quý có nhiều hòn đảo nhỏ xung quanh khi đi du lịch Bình Thuận
Cách bờ biển Phan Thiết 100 km, trên đảo Phú Quý có những ngôi chùa khá lớn như chùa Linh Quang, chùa Cao Cát… được công nhận là di tích lịch sử văn hóa. Đảo có một thảm thực vật rạn san hô rất đa dạng, phong phú cùng nhiều bãi tắm như: vịnh Triều Dương, bãi Doi Dừa, bãi Nhỏ Gành Hang, bãi dọc cái doi Mô Thầy, bãi vịnh Triều Dương. Nếu có dịp đi ra mấy hòn đảo nhỏ xung quanh đảo Phú Quý như Hòn Tranh, Hòn Ðen, Hòn Trứng, chắc hẳn bạn sẽ thấy biển Phan Thiết thực hấp dẫn biết bao.



16.BÀU SEN, BÀU TRẮNG


Bàu Sen, bàu Trắng

Bàu Sen, bàu Trắng vốn là một hồ nước ngọt lớn được người dân đấp đập ngang để đi. Bàu Sen (bàu Ông) nhỏ hơn bàu Trắng (bàu Bà).Bàu trong tiếng địa phương có nghĩa là hồ.Nguyễn Thông gọi bàu Trắng là Bạch hồ, một cái tên thường xuất hiện trong thơ văn.Trên mặt hồ sẽ phủ đầy hoa sen nở rộ nếu du khách gé thăm vào tháng năm, sáu.Sen được người dân trồng để chế biến các sản phẩm như trà, mứt, bánh....Xung quanh hồ là một vùng các trắng tuyệt đẹp. Tại đây có các dịch vụ ăn uống, trượt cát, môtô địa hình.....Bàu Sen, bàu Trắng nơi các nhà nhiếp ảnh có thể ghi lại những bức ảnh thiên nhiên tuyêt đẹp.

17. Suối Tiên



Nơi đây đẹp như chốn Bồng Lai Tiên Cảnh.
Suối Tiên nằm cách Trung tâm thành phố Phan Thiết khoảng 18km về hướng Đông Bắc, thuộc phường Hàm Tiến. Với chiều dài trên 2km từ độ cao 6m, nguồn nước mạch nhỉ tuôn trào từ những đồi, những động cát tạo nên dòng suối nhỏ hiền hòa uốn lượn nhịp nhàng nép mình quanh những nhủ đất sét pha cát bị bào mòn theo thời gian với các sắc màu đỏ, nâu, vàng, trắng mang nhiều hình thù rất lạ mắt mà tạo hóa như cố tình thổi hồn mình vào một bức tranh thiên nhiên với nhiều gam màu tương phản nhưng cực kỳ sống động.
Đôi bờ Suối Tiên, làng quê mộc mạc với những rặng dừa xanh, những mái nhà trong khói lam chiều lãng đãng mờ sương.